ศูนย์อนุรักษ์พัฒนาควายไทย แหล่งเรียนรู้เกษตรพอเพียง

[2004]

::-5::-14::-19

ศูนย์อนุรักษ์พัฒนาควายไทย แหล่งเรียนรู้เกษตรพอเพียง



แรงงานจากสัตว์ที่ถือ ได้ว่ามีความหมายผูกพันกับชาวนามาแต่ครั้งอดีตจวบปัจ จุบัน หนึ่งในนั้นมีชื่อของ ควายหรือกระบือ สัตว์สี่เท้าขนาดใหญ่ที่มีลักษณะโดดเด่นเฉพาะตัว

ควายไทยเป็นประเภทควายปลักซึ่งเป็นสัตว์ใช้แรงงานที่ มีลักษณะรูปร่างล่ำสัน เขาโค้งเป็นวงกว้างแข็งแรง อดทนชอบนอนแช่ปลักโคลน ฯลฯ ปัจจุบันแม้ภาพการลากเกวียน คันไถ การใช้แรงงานจากควายจะห่างหายไป แต่สำหรับการเกษตรกรรมแบบพอเพียง สัตว์ใช้แรงงานประเภทนี้ยังคงมีบทบาทความสำคัญ



ขณะที่จำนวนควายไทยลดลงกว่าครึ่งในช่วงสิบปีที่ผ่านม า ทั้งจากการบริโภคและวิถีชีวิตที่เปลี่ยนไปของเกษตรกร อีกทั้งปัจจุบันควายไทยที่เหลืออยู่มีขนาดเล็กลง การอนุรักษ์พัฒนาสายพันธุ์เพื่อเพิ่มจำนวนและให้ควาย ปลักของไทยยังคง มีอยู่ตลอดไปอย่างยั่งยืนจึงเป็น สิ่งสำคัญ

ศูนย์อนุรักษ์และพัฒนา ควายไทย ที่ตั้งอยู่ในตำบลหนองชาก อำเภอบ้านบึง จังหวัด ชลบุรี ที่นี่นอกจากมีจุดหมาย อนุรักษ์ ขยายพันธุ์ควายไทย ภายในเนื้อที่ศูนย์ฯยังเป็นแหล่งความรู้การเกษตร ส่งเสริมการเลี้ยงควายตามวิถีไทย สาโรจน์ เจียระคงมั่น ประธานคณะทำงานโครงการศูนย์อนุรักษ์และพัฒนาควายไทยใ ห้ความรู้เล่า ถึงสถานการณ์ควายไทยว่า ช่วงสิบปีที่ผ่านมาจากข้อมูลจำนวนควายทั่วประเทศที่ม ีอยู่ประมาณสองล้านกว่าตัว



แต่ปัจจุบันเหลืออยู่ประมาณล้านเศษซึ่งลดจำนวนลง อีกทั้งขนาดของควายจากที่เคย มีขนาดใหญ่ก็เล็กลง ซึ่งสาเหตุมาจากทั้งการตอน ขณะเดียวกันควายขนาดใหญ่ได้รับความสนใจจากพ่อค้ารับซ ื้อไปเพื่อนำเนื้อ ไปขาย

อีกทั้งจากการผสมพันธุ์กันเองในลักษณะเลือดชิดยัง ส่งผลให้ควายมีขนาดเล็กลง ควายที่เคยมีขนาดใหญ่จึงหายไปด้วยเหตุดังกล่าวและจาก ที่ควายเป็นสัตว์ใหญ่มีความสำคัญมา แต่ครั้งอดีต ผูกพันใกล้ชิดกับเกษตรกรไทยมายาวนาน จาก สถานการณ์นี้ ธนินท์ เจียรวนนท์ ประธานกรรมการและประธานคณะผู้บริหารเครือเจริญโภคภัณ ฑ์จึงก่อตั้งศูนย์อนุรักษ์และพัฒนาควายไทยแห่งนี้ขึ้ นเพื่อเป็นแหล่งอนุรักษ์ ผลิตควายไทยสายพันธุ์ดีให้คง
อยู่



“ปัจจุบันแม้ควายจะ ไม่ค่อยได้นำมาใช้งานในภาคเกษตรกรรม แต่ในด้านการบริโภคยังมีอยู่ทั้งวัวและควาย จากจำนวนควายไทยที่ลดลงรวมถึงขนาดที่เล็กลงในสิ่งนี้ ท่านประธานฯได้ให้ความสนใจ เช่นเดียวกับไก่พื้นเมืองซึ่งท่านก็ให้อนุรักษ์ไว้ ศูนย์อนุรักษ์และพัฒนาควายไทยแห่งนี้จึงก่อตั้งขึ้นเ พื่อเป็นแหล่งอนุรักษ์ขยายพันธุ์ควายไทยให้มีโครงสร้ างขนาดรูปร่างที่ใหญ่ปรับปรุงสายพันธุ์ให้ดีขึ้น”

ควายไทยที่เป็นพ่อพันธุ์เวลานี้ มีทั้งหมด 6 ตัว แต่ละตัวเป็นพ่อพันธุ์ที่ชนะการ ประกวดระดับชาติ ซึ่งในการผลิตน้ำเชื้อสามารถผลิตได้ปีละ 26,000 หลอด และจากที่ผ่านมาทางศูนย์ฯ ได้มอบน้ำเชื้อพ่อควายพันธุ์ดีให้กับกรมปศุสัตว์

“แต่เดิมชาวบ้านจะนิยมผสมพันธุ์จริง ผสมกันเองตามธรรมชาติไม่นิยมการผสมเทียมซึ่งในวิธีกา รเหล่านั้นพ่อพันธุ์ จะขยายพันธุ์ได้ช้าก็เลยคิดกันว่าถ้าผลิตน้ำเชื้อทำน ้ำเชื้อแช่แข็งน่าจะสามารถช่วยเหลือเกษตรกร กระจายพันธุ์ดีสู่เกษตรกรได้รวดเร็ว การจัดตั้ง เป็นศูนย์ฯได้เริ่มต้นขึ้นเมื่อสอง ปีที่แล้วแต่เพิ่งเปิดอย่างเป็นทางการเมื่อไม่นานมาน ี้”

ที่นี่ประกอบด้วยโรงเรือนพ่อพันธุ์ที่มีมาตรฐานได้รั บการรับรอง ในการผลิตน้ำเชื้อปีหนึ่ง ๆ ก็ไม่ได้ขาย มอบให้กับกรมปศุสัตว์ ซึ่งที่ผ่านมาก็ได้นำไปใช้งานจริงแล้วโดยนำไปผสมเทีย มให้กับเกษตรกรในหลายจังหวัดทางภาคอีสาน

นอกจากนี้ในการผสมเทียมแต่ละครั้งทางศูนย์ยังมีการติ ดตาม ตรวจสอบควายรุ่นลูกร่วมด้วย และนอกจากการผลิตน้ำเชื้อมอบให้กรมปศุสัตว์ ที่ศูนย์ฯ ยังมีโครงการขยายพันธุ์ นำไปผสมพันธ์กับแม่พันธุ์ อีกทั้งจะมีการสัมมนาให้ความรู้กับเกษตรกร

“พ่อพันธุ์ควายทั้ง 6 ตัวในศูนย์ฯแห่งนี้ อาศัยอยู่ในโรงเรือนพ่อพันธุ์ควายไทย ที่สร้างเป็นอาคารหลังคาโปร่ง กลางทุ่ง โดยจัดให้อยู่ในคอกแยกกันและมีคอกที่ทำเป็นปลักควายอ ยู่ด้านหลัง ควายแต่ละตัวจะอาบน้ำวันละ 2 รอบ ในช่วงสายและตอนเย็น อีกทั้งนำออกมาเดินออกกำลังกายซึ่งจะทำให้ควายพ่อพัน ธุ์เหล่านี้แข็งแรง มีน้ำเชื้อที่สมบูรณ์”

นอกจากโรงเรือนพ่อพันธุ์ควายไทย ห้องปฏิบัติการแช่แข็งน้ำเชื้อ ในพื้นที่ศูนย์อนุรักษ์และพัฒนาควายไทยที่นี่ยังเป็น แหล่งเรียนรู้ทางด้านการเกษตรมีการสาธิตการใช้ควายไถ นา การเลี้ยงปลา การ เพาะเห็ดหอม อีกทั้งมีบ้านเกษตรกรในการประกอบอาชีพตามปรัชญาเศรษฐ กิจพอเพียง ต่อเติมเพิ่มพูนประสบการณ์ให้กับนักเรียนและเกษตรกรท ี่เข้า มาศึกษา

ขณะที่ภาคการเกษตร ที่เป็นอุตสาหกรรมก้าวไกล การใช้แรงงานจากควายอาจไม่ มีให้เห็น แต่ในการเกษตรแบบพอเพียงการใช้แรงงานจากควายยังมีควา มจำเป็นซึ่งในการเกิดขึ้นของศูนย์ฯ ก็มีเป้าหมายในการช่วยขยายปรับปรุงพันธุ์รักษาไว้ให้ ก่อเกิดประโยชน์ต่อเกษตรกร

และจากพื้นที่การเลี้ยงควายซึ่งมีแทบทุกจังหวัดทั่วป ระเทศ จังหวัดที่มีการเลี้ยง ควายมากสุดอันดับต้น ๆ ตามที่มีข้อมูลเผยแพร่ได้แก่ อุบลราช ธานี สุรินทร์ บุรีรัมย์ สกลนคร และนครพนม ส่วนจังหวัดที่ไม่ มีการเลี้ยงควายได้แก่ ลำพูน สมุทรสาคร และสมุทรสงคราม

ในส่วนพื้นที่ชลบุรีซึ่งเป็นที่ตั้งของศูนย์อนุรักษ์ และพัฒนาควายไทยแห่งนี้มีการ เลี้ยงควายในอันดับที่ 39 โดยอำเภอที่มีการเลี้ยงควายมากที่สุดได้แก่ อำเภอบ้านบึง รองลงมาได้แก่ อำเภอพนัสนิคมและจากสถานการณ์ควายไทยที่ลดน้อยลง การอนุรักษ์พัฒนาที่เกิดขึ้นจึงมีความหมายความสำคัญต ่อการอนุรักษ์ควายไทยให้ยังคงมีอยู่อย่างยั่งยืนต่อไ ป.


::-16